Naruszenie dóbr osobistych osoby prawnej? [SN III CZP 22/23]
Czy osoba prawna może otrzymać zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych? Najnowsza uchwała Sądu Najwyższego
W uchwale z dnia 3 października 2023 r. (sygn. III CZP 22/23), Sąd Najwyższy rozstrzygnął długo dyskutowaną kwestię: czy osobie prawnej może przysługiwać zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie jej dóbr osobistych?
Odpowiedź brzmi: tak – osoby prawne mogą domagać się zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 § 1 k.c. w związku z art. 43 k.c.
Co to oznacza w praktyce?
Dotychczas nie było pewności, czy jednostki takie jak spółki, fundacje czy stowarzyszenia – skoro nie odczuwają bólu ani cierpienia – mogą skutecznie dochodzić zadośćuczynienia za tzw. krzywdę, czyli szkodę niemajątkową. Uchwała Sądu Najwyższego rozwiała te wątpliwości.
W myśl jej treści:
- osoby prawne mają dobra osobiste, takie jak dobre imię, renoma, reputacja,
- ich naruszenie może utrudnić lub uniemożliwić prowadzenie działalności,
- taka sytuacja stanowi krzywdę w sensie prawnym, która może zostać skompensowana finansowo.
Na czym polega ta krzywda?
W odróżnieniu od osób fizycznych, krzywda osoby prawnej nie ma wymiaru emocjonalnego. Sąd Najwyższy przyjął, że krzywdą osoby prawnej jest uszczerbek niemajątkowy, polegający na utrudnieniu w prawidłowym prowadzeniu działalności.
Przykład? Zamieszczenie fałszywej, szkodliwej opinii w Internecie może zaszkodzić reputacji firmy na tyle, że straci klientów, partnerów biznesowych czy zaufanie społeczne.
Zadośćuczynienie nie tylko dla firm prywatnych
Zgodnie z uchwałą, roszczenia te przysługują nie tylko spółkom handlowym, ale również:
- publicznym osobom prawnym (np. samorządom, uczelniom)
- tzw. ułomnym osobom prawnym – czyli jednostkom organizacyjnym, które nie są osobami prawnymi, ale którym ustawa przyznaje zdolność prawną (jak wspólnoty mieszkaniowe, czy spółki osobowe).
Na co zwracać uwagę w takich sprawach?
Sąd Najwyższy zaznaczył, że nie każde naruszenie dóbr osobistych uzasadnia wypłatę zadośćuczynienia, a także że znaczenie ma skala naruszenia, jego wpływ na działalność osoby prawnej i rodzaj naruszonego dobra (np. renoma vs. pomniejsze kwestie wizerunkowe).